Michał Krotoszyński - strona autorska

O co chodzi w wakacje

Michał Krotoszyński — Fri, 27 Jun 2008 10:24:46 +0000

Byłbym zapomniał: mamy wakacje. To znaczy, mamy jak mamy; ja osobiście w lipcu mam praktyki, mój odpoczynek więc właściwie się kończy. Inni jednak wakacje mają - i definiują je rozmaicie. Zdaniem Komisarza Błyska wakacje to czas odpoczynku, słońca i zabawy; portal NaszeMiasto ostrzega jednak, że koniec szkoły to nie koniec problemów. W podobnym tonie wypowiada się CHIP: magazyn widzi w wakacjach czas idealny, ale dla cyberprzestępców. W tym towarzystwie uspokajająco brzmi głos Radia Maryja; wakacje - zdaniem polskojęzycznej rozgłośni - to pomysł Boga, a to rozsądna Istota.

W takim gąszczu definicji łatwo się zagubić; ode mnie więc piosenka, która przypomni o co biega :)

Farben Lehre - Piosenka leniwych słoni

Obrażki 20

Michał Krotoszyński — Fri, 27 Jun 2008 08:18:53 +0000

… czyli co ja myślę o zakupach.

Estetyka piksela

Michał Krotoszyński — Sun, 15 Jun 2008 17:21:30 +0000

Tytuł: Dziewczyna z perłą
Tytuł oryginału: Girl With a Pearl Earring
Rok produkcji: 2003
Reżyseria: Peter Webber
Scenariusz: Tracy Chevalier , Olivia Hetreed
Zdjęcia: Eduardo Serra
Występują: Colin Firth, Scarlett Johansson, Tom Wilkinson, Judy Parfitt, Cillian Murphy, Essie Davis
Czas trwania: 95 minut

Rozpocznijmy od Marii Thins. Gdy spytamy ją o zdanie, teściowa Jana Vermeera powie nam tak: “To wszystko jest malowane dla pieniędzy. Te obrazki, one nie znaczą nic.” Tak usłyszymy, ale i pani Thins będzie sobie zdawała sprawę z fałszywości tej frazy; nie ma bowiem w “Dziewczynie z perłą”, filmie Petera Webbera, zdania mniej prawdziwego. Nie ma większego błędu niż patrzeć na obraz lub film przez pryzmat ich sprzedaży. Tym, co się naprawdę liczy, jest estetyka plamki i piękno piksela.

Ekranizacja powieści Tracy Chevalier jest dość swobodną wariacją na temat powstania jednego z najsłynniejszych europejskich obrazów - “Dziewczyny w perłowych kolczykach” holenderskiego malarza Jana Vermeera. Do dziś nie jest jasnym kogo sportretował niderlandzki mistrz detalu; mówi się o Marii, córce artysty, lecz teoria ta nie tłumaczy chyba subtelnego erotyzmu dzieła. Zmysłowość obrazu sugeruje głębszy i bardziej intymny związek; takie płótno zaś musi pobudzać wyobraźnię. Dla Tracy Chevalier i Petera Webbera historia obrazu to historia zderzenia dwóch światów: świata wrażliwej na sztukę służącej Griet (Scarlett Johansson) z nieprzystępną rzeczywistością bogatego mieszczaństwa. Służąc w domu Marii Thins (Judy Parfitt) i jej córki Katarzyny (Essie Davis), Griet, pracując ciężko na swe utrzymanie, ma jednocześnie okazję poznać świat sztuki; jej przewodnikiem jest Jan Vermeer (Colin Firth). Jej wyjątkowe relacje z malarzem z Delft nie pozostaną niezauważone; uczucie, które pojawia się między nimi, jest zaś tym głębsze, że ich szczególny związek od początku pozbawiony jest szans na przetrwanie.

Niech jednak nie boją się ci, którzy obawiają się taniego, hollywoodzkiego romansidła; w filmie tym wszystko jest bardziej stonowane, spokojniejsze, pozbawione kalifornijskiego przepychu. Griet ma przed sobą trudny wybór: spokojne życie oferuje jej Pieter (Cillian Murphy), opiekuńczy syn miejscowego rzeźnika - z drugiej strony kusi ją perspektywa niedorzecznego romansu z żonatym Janem. To głębszy dylemat: to rozdarcie pomiędzy spokojnym, znanym od pokoleń życiem kupca - a romansem ze sztuką. Romansem (dla kobiety i dla służącej) skazanym z góry na smutny finał; kuszącym jednak odmiennością i nadzieją na głębsze życie.

Wszystko to jednak, cała ta mnogość uczuć i tragiczność sytuacji, rozgrywa się gdzieś w głębi, pod powierzchnią codziennych zdarzeń. Wszystko jest tu subtelniejsze, pełne aluzji i drobnych alegorii. To nie przypadek: na tym właśnie polega duch obrazów Vermeera. Brak jest w nich miejsca na gwałtowne ruchy i gesty; takie zachowania byłyby nieprzyzwoite i nieestetyczne, skryte są więc pod płaszczyzną scen zwyczajowych. Wśród tych plamek plączą się jednak silne emocje, wyczuwalne pod warstwą barwnika. Całą tę metaforykę przyswaja i film, stając się ruchomą kontynuacją statycznych obrazów. Ta jedność z duchem Vermeera, to przepełnienie atmosferą jego dzieł - to jest filmu największa zaleta.

Zgodność ta wyraża się także w dbałości o detale. Sceny w domu malarza oświetlane są z lewej strony, bo tak oświetlał swoje obrazy Holender. W domu artysty znajdziemy przedmioty znane z jego płócien, urzeka też piękno, estetyka i stosowność tych wnętrz. Są one rzeczywiste, ale też ładniejsze i bardziej zadbane. To drobne tylko upiększenie, widoczne i na obrazach; wiemy jednak, że ten świat spokoju jest nierzeczywisty, a i nieprawdziwy, gdy porównać go z gwarem i brudem ulicy. To także tłumaczy pragnienie Griet; wygładzony świat malarza nabiera dla niej cech arkadyjskich, choć od początku wiemy, że to tylko złudzenie.

Żyjemy w czasach kina totalnego: film musi zachwycać dźwiękiem, obrazem, dialogiem i fabułą. “Dziewczyna z perłą” nie jest takim dziełem: to kontynuacja obrazu, koncentrująca się na warstwie wizualnej. Dialogów jest mało i większość filmu odbywa się w ciszy; jeden jedyny motyw muzyczny jest zaś tłem dla przewijających się scen z życia miasta. Film pozostawia nas więc sam na sam z czystym obrazem; to powrót do korzeni i do natury tej dziedziny sztuki. Gdy pozbawi się nas dźwięku, dialogów, tej całej narośli, to zostajemy sam na sam z samą istotą tego, czym jest film: uporządkowaną kolekcją obrazów. W filmie Webbera obrazy te cieszą na najbardziej podstawowy, pierwotny sposób: zachwycają swoim urzekającym, stonowanym pięknem. I dlatego warto ten film obejrzeć: mam wrażenie, że udało się w nim zawrzeć sztukę najpierwszą, podstawową i wyjściową; kto wie zaś czy w tej pierwotności nie leży też jej sedno. Pokazać piękno - to wartość sama w sobie.

Sudoku paraliżuje proces

Michał Krotoszyński — Wed, 11 Jun 2008 08:12:24 +0000

Skandal w sądzie okręgowym w Sydney. Trwający 66 dni proces dwóch mężczyzn oskarżonych o przestępstwa narkotykowe został przerwany, bo ława przysięgłych - miast robić notatki - grała w sudoku. Proces, który kosztował już australijskich podatników równowartość dwóch milionów złotych - będzie musiał rozpocząć się ponownie, tym razem przed innym jury. Oskarżonym grozi kara dożywotniego pozbawienia wolności.

Cała sprawa zapewne nie wyszła by na jaw, gdyby nie spostrzegawczość oskarżonych. Zastanowił ich fakt, że przysięgli częściej niż od lewej do prawej zapisywali swoje uwagi od góry ku dołowi. Wątpliwości zgłosili adwokatowi, adwokat zgłosił je sędziemu, domniemane notatki okazały się zaś być planszami z sudoku. Przewodnicząca ławy przysięgłych przyznała, że przynajmniej czterech członków jury zabierało łamigłówkę na salę sądową; tłumaczyła, że takie postępowanie pozwala im nie tracić zainteresowania długim procesem. Jako że taka ponadprogramowa aktywność przysięgłych stanowi naruszenie prawa do sprawiedliwego sądzenia, proces musi się odbyć jeszcze raz.

Sudoku nie po raz pierwszy wpycha swoje brudne cyfry tam gdzie nie trzeba. W 2005 roku British Airways zakazało swoim załogom rozwiązywania tej łamigłówki na pokładzie samolotu. Powodem był fakt, że część latającego personelu poświęcało się wypełnianiu diagramów także w czasie startu i lądowania - a więc dość ryzykownych procedur.

Już od czasu wasabi, tamtejszego chrzanu, wiadomo, że jak coś jest z Japonii - to z tym trzeba uważać.

Źródła: Gazeta.pl, News.com.au

Obrażki 19

Michał Krotoszyński — Tue, 10 Jun 2008 20:34:40 +0000

Mamy wieści z Klagenfurtu. Ponoć ktoś z naszej kadry jest:

Tak sobie głupio żartuję ;) I tak awansujemy! :)

Obywatelstwo, czyli jak się wypisać

Michał Krotoszyński — Tue, 10 Jun 2008 13:21:24 +0000

Ten wpis będzie miał dwóch wartych siebie bohaterów. Pierwszym jest były już na szczęście wiceminister edukacji, koryfeusz polskiego kreacjonizmu, obrońca uciśnionych redemptorystów i bajkopisarz w osobie jednej - czyli Mirosław Orzechowski. Mirosław Orzechowski, o czym głośno informują media, zaapelował do prezydenta Kaczyńskiego o odebranie Lukasowi Podolskiemu i Miroslavowi Klose obywatelstwa polskiego, głosząc wszem i wobec, że prawo polskie zakazuje posiadania dwóch obywatelstw. Drugim bohaterem jest zaś Wojciech Cejrowski, znany w całym kraju podróżnik, publicysta i bosy wojownik na froncie antyhomoseksualnych krucjat. Cejrowski z kolei, w wywiadzie dla Dziennika, zapowiedział zrzeczenie się polskiego obywatelstwa i przeprowadzkę do nieskażonego Unią Europejską Ekwadoru, gdzie (jak powiadają) trawy są zieleńsze, hacjendy obszerniejsze a pederaści bardziej zastraszeni.

Obie inicjatywy niosą w sobie oczywiście silny ładunek emocjonalny, my jednak przyjrzymy im się z prawnego punktu widzenia. Odpowiemy bowiem sobie na pytania: czy możliwe jest odebranie komukolwiek polskiego obywatelstwa (1), czy możliwe jest zrzeczenie się tegoż (2) i - jeśli takie możliwości istnieją - to jak wygląda procedura dokonania takiego wynarodowienia (3).

Zajmijmy się wpierw apelem Mirosława Orzechowskiego. Odezwa ta - prócz tego że dowodzi emocjonalnego popaprania działacza LPRu - jest także świadectwem zastraszającej jak na byłego ministra prawnej ignorancji. Jak bowiem czytamy w Konstytucji RP:

Art. 34. ust. 2. Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie.

Widzimy więc wyraźnie: Konstytucja zakazuje odbierania obywatelstwa komukolwiek i to w jakichkolwiek okolicznościach. Skąd więc u prawicowego radykała myśl, że prawo nie zezwala na posiadania podwójnego obywatelstwa? Zapewne z nadinterpretacji ustawy o obywatelstwie polskim. W ustawie tej czytamy bowiem:

Art. 2. Obywatel polski w myśl prawa polskiego nie może być równocześnie uznawany za obywatela innego państwa.

Czy przepis ten - sformułowany, przyznajmy, dość niefortunnie - oznacza zakaz posiadania podwójnego obywatelstwa? Oczywiście nie. W myśl takiej interpretacji obywatel Polski traciłby polski paszport w momencie uzyskania obywatelstwa innego kraju, a takie odczytanie tego przepisu byłoby oczywiście sprzeczne z cytowanym już artykułem Konstytucji. Przepis ten - jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 grudnia 1994 roku - “nie oznacza zakazu posiadania dwóch obywatelstw, lecz jedynie to, iż obywatel polski w myśl prawa polskiego nie może być równocześnie uznawany za obywatela innego państwa.” Przepis ten nie znaczy więc nic więcej ponad to, że ktoś, kto (tak jak Podolski czy Klose) posiada obywatelstwo polskie, będzie zawsze traktowany przez polskie prawo jak obywatel naszego kraju - nie będą się go więc tyczył na przykład ograniczenia w sprzedaży ziemi dotyczące obcokrajowców.

Inaczej rzecz się ma z dziennikarzem Cejrowskim. Cejrowski obywatelstwa chce się zrzec i ma do tego prawo: zapewnia mu je znów wspomniany artykuł Konstytucji. Dokładniejsze informacje co do dokonania narodowej apostazji znajdziemy w art. 13-17 ustawy o obywatelstwie polskim i rozporządzeniu Prezydenta RP dotyczącego tegoż tematu. Dziennikarz Cejrowski, by zrzec się polskiego obywatelstwa musi posiadać lub mieć przyobiecane obywatelstwo Ekwadoru; zaświadczenie o nim dołącza do wniosku składanego staroście lub (jeśli Cejrowski mieszka już w swej ekwadorskiej hacjendzie) konsulowi RP. Ograniczenie takie służy ochronie jednostki: wychodzi się bowiem ze słusznego założenia, że posiadanie jakiegokolwiek obywatelstwa lepsze jest od statusu bezpaństwowca. Przeciwko naszemu bosemu publicyście nie może się też toczyć postępowanie sądowe: gdy takie się toczy zrzeczenie się obywatelstwa nie jest możliwe - mógłby to bowiem być sposób na wymiganie się od kary. Wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa wraz z potrzebnymi dokumentami starosta przekazuje wraz ze swoją opinią wojewodzie, ten zaś - za pośrednictwem ministra właściwego do spraw wewnętrznych - Prezydentowi. Na biurku Prezydenta ląduje też wniosek złożony konsulowi. To Prezydent podejmuje ostateczną decyzję: od jego decyzji nie ma odwołania, Wojciech Cejrowski winien więc uważać, by nie podpaść Pierwszemu. Odmowa wyrażenia zgody powinna być jednak spowodowana ważnymi przesłankami; wyrażenie zgody powoduje zaś automatycznie utratę obywatelstwa polskiego (ma więc, jak to się mówi mądrze, charakter konstytutywny). Jeśli do takiej sytuacji dojdzie, konsul lub starosta wręczający wnioskodawcy zgodę na zrzeczenie się zobowiązany jest zabrać mu dowód, paszport czy też inne polskie dowody tożsamości.

Widzimy więc: sprawa jest możliwa do przeprowadzenia, acz wymaga samozapracia. Tego jednak, jak sądzę, panu Cejrowskiemu nie brakuje - może też, wierzę szczerze, liczyć na wsparcie rodaków. Ja też od siebie dołożę cegiełkę: mogę dopomóc w wypełnieniu wniosków i ponieść walizkę. Jakby zabrał ministra Orzechowskiego - to nawet na bosaka.

Trup w szafie

Michał Krotoszyński — Mon, 09 Jun 2008 19:15:40 +0000

Et in Arcadia ego

Michał Krotoszyński — Mon, 09 Jun 2008 19:10:52 +0000

wg. Guercino

Na gigancie

Michał Krotoszyński — Mon, 09 Jun 2008 19:05:24 +0000

A jednak - myślę sobie idąc Głogowską - a jednak jest tu jakieś życie. Gdy tak myślę jest poniedziałek, samo południe, a ja jeszcze mam na sobie garnitur; w garniturze tym jest kieszeń, w kieszeni zaś indeks i piątka, świeża wciąż i nabrzmiała od dumy. Jest już po telefonach i wszystko zostało już pochwalone do szczętu, wieść zaś - żyłka słoneczna na ścianie - rozchodzi się dalej; tak rozgałęzia się Drzewko Dobrej Nowiny. Do tego pojawia się jeszcze Donald, najsłodszy z wszystkich drani, i wiadomość od niego, że on to wszystko szybciej, w dni dziesięć, z większą lekkością, bardziej udanie i mniejszym nakładem sił. Ma się jednak świadomość, że tak lepiej: to tu jest jakaś sytość, jakieś urocze, rozleniwiające przepełnienie. Skończyć swoją pracę i usłyszeć, że jest dobra - to budujące na jakiś pierwotny, rustykalny sposób.

Potem czas na Łódź. Łódź, powiem Kasi w Warszawie, jest wielką eksplozją fioletu. Tam można się rozbujać, rozruszać, wyśpiewać; tam wreszcie się można roztrąbić. To w Łodzi, pomyślę sobie potem, przełażę trochę na swoją drugą stronę. Tam można grać w łapki z Niną, tam idzie się Piotrkowską, tam maltretuje się rzeźby i to tam właśnie, w tym legendarnie brzydkim mieście, jest taki moment, że chce się by ta Piotrkowska nie kończyła się nigdy. Ale jest inaczej rzecz jasna, bo wszystko co dobre jest dobre także dlatego, że tak okropnie szybko się kończy i tak niezapowiedzianie się zaczyna.

W Warszawie - dokąd wiezie mnie mąż koryfeusza polskiego spinningu - czeka już na mnie Donald. Donald wraca właśnie z północy i w tym całym wracaniu tylko na chwilę, tylko na jedno popołudnie wplecie się w naszą narrację. Zagra wyjątkowo rolę drugoplanową: zdąży zjeść z nami pizzę z ananasem, obudzi nas rano i ruszy do Rzeszowa. Ale to nic, nie martwmy się tym razem tą jego absencją: tak naprawdę przecież Warszawa to dla nas miasto Kasi, Grzesia i Marcela, najmłodszego z wesołych i najweselszego z niemowląt. Przyjemnie jest patrzeć, jak Kasia, niegdyś hippis pełną parą, zajmuje się Małym: jest coś uspokajającego w tej codziennej rutynie, w tym myciu, karmieniu i przewijaniu, w tym objaśnianiu świata w całych jego zawiłościach. Marcelowi - który rozumie więcej niż moglibyście przypuszczać - podoba się taka nauka i cieszy się nią permanentnie; cieszy się też, gdy zabieramy go do parku, ale nim tam dotrzemy śpi już beztrosko. On ma jeszcze czas na park i plac zabaw; my się śpieszymy z tą naszą młodością, szukamy kredy i kamyka, gramy w klasy. Jedno z nas zawsze kołysze Marcela; gdy przychodzi moja kolej obserwuję Kasię i to jest chyba najpełniejszy moment tej opowieści. Dobrze jest wiedzieć, że nic się naprawdę nie skończyło, przynajmniej jeszcze nie teraz: Kasia, z przygryzioną wargą i kamykiem w dłoni, ma w sobie uroczą niefrasobliwość. To trochę jak odnaleźć zdjęcie z dzieciństwa i zobaczyć, że jest się do niego nadal podobnym: wiemy, że nie jesteśmy już tacy mali, ale to nie znaczy, że przestaliśmy być dziećmi.

Nie wolno oczywiście zapomnieć o niepokoju. Przez cały czas mam poczucie jakieś niewytłumaczalnego zagrożenia, podskórnej tragedii. Najsilniej czuję to chyba, gdy jadę do Lublina; kierowca milczy przez cały czas, także jest spięty wyraźnie nie cieszy się, że ma towarzystwo. Możliwe, że oboje mamy podobną świadomość: metal jest giętki, ściany cienkie, szyby kruche. Coś może się zmienić w każdej chwili i ta forma nie jest nam dana na zawsze; stąd nasza niepewność. Ale i ten strach niesie za sobą coś pozytywnego: gdyby nie on moglibyśmy się stać za bierni i leniwi. Trzeba się ciągle popędzać, ciągle za wiele zostało do zobaczenia.

Ja po raz pierwszy widzę Lublin. Zwiedzam go dokładnie: Julka pokazuje mi dużą część miasta, sama też odkrywa nowe jego elementy. To pociesza i motywuje; widać zawsze trzeba być czujnym i uważnym. W Lublinie poznaję na nowo radość filistra: zajadam się naleśnikiem i cieszy mnie bycie oprowadzanym. Jestem już trochę zmęczony włóczęgą i nieco za mało się udzielam, nadal jednak chciałbym możliwie jak najwięcej zapamiętać; to rozkoszne nastawienie polskiego turysty. Nie da się przecież zobaczyć wszystkiego i nie warto tak bardzo próbować - lepiej uzmysłowić sobie prawdopodobieństwo powrotu. Ta myśl towarzyszy mi też w nocnym pociągu i to element większej całości, puzzel w układance: zawsze można wrócić, żaden rozdział nie jest jeszcze zamknięty. To uspokaja, uspokaja tak bardzo, że niepomny ostrzeżeń i kibiców w pociągu spokojnie zasypiam. Rano okazuje się, że moja ufność została nagrodzona, bo nawet cola postawiona na stoliku pozostała nietknięta; wysiadając w Poznaniu zostawiam ją w pociągu. Ja już dość miałem radości; innym też się coś należy od życia.

Dziewczyna z perłą

Michał Krotoszyński — Mon, 14 Apr 2008 11:28:27 +0000

Jak widzicie, pozazdrościłem Mona Lisie dwa posty niżej. Rezultat może nie jest najlepszy, ale oryginalny : )

wg. “Dziewczyny z perłą” Jana Vermeera

Z Kochanowskiego

Michał Krotoszyński — Mon, 14 Apr 2008 11:19:26 +0000

Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim,
moja droga Urszulo, tym zniknieniem swoim!
Płótna, płowe arrasy, kandelabr, zastawa,
waza z trzeciej dynastii, papużka, agawa,
telewizor, samochód z dodatkami z chromu:
nie masz zabawki, nie masz rozśmiać się nikomu!
Wszystkoś, babo, zabrała: polisy i weksle,
biżuterię, klejnoty, podpis Heike Drechsler,
nawet kolekcję znaczków i dzieła Stendhala:
wszytkiś w domu kąciki pierwej pobiegała!
Nową wieżę mi wzięłaś i stos CD-romów;
teraz wszytko umilkło, szczere pustki w domu!
Nigdy więcej żeniaczki! To skandal, nie miłość!
Jednym małym rozwodem tak wiele ubyło!

Namaluj własną Mona Lisę

Michał Krotoszyński — Fri, 11 Apr 2008 13:54:34 +0000

Do wykonania Mona Lisy - jak widać na poniższym przykładzie - potrzeba teoretycznie jedynie Painta, trochę wolnego czasu i szczypty talentu. Piszę “teoretycznie”, bo w moim odczuciu autor obrazu ma talentu całą hałdę: to co robi przy użyciu Painta jest doprawdy imponujące. Ja już mu pozazdrościłem i uczę się w Paincie rysować kwadraty; szczerze radzę, zazdroście i Wy! :)

Plemnik w okowach

Michał Krotoszyński — Fri, 21 Mar 2008 21:15:42 +0000

Cokolwiek się za chwilę stanie, zaznaczam: nie jestem szowinistyczną świnią. Powiem więcej: to właśnie w kobietach gustuję, kobiet łaknę - bo jest to płeć piękna, inteligentna i fascynująca. Postulaty emancypacyjne są bliskie memu sercu jak koszula ciału; można rzec bez cienia przesady, że jestem feministą. Wojując myślą o równouprawnienie płci, zauważyłem jednak, że mówi się w tym kontekście niemal wyłącznie o dyskryminacji kobiet; to naturalne, bo na co dzień więcej jest jej przejawów. Okazuje się jednak, że nie tylko kobieta może paść ofiarą opartych o gamety prześladowań: i facet może być słabszą z płci. Mężczyzna również bywa czasem spętany przez prawo, język i obyczaje; spróbujemy dziś kilka z tych węzłów rozplątać.

Pierwszy z nich jest w militarne ciapki: to obowiązkowa jedynie dla panów służba wojskowa. Zwolennicy tej nierówności wskazują najczęściej na tradycyjny podział ról: mężczyzna jako istota waleczna i brutalna winien sposobić się do wojny, kobieta zaś będąc słabszą i delikatniejszą - do roli matki-Polki, karmicielki i piastunki dziecięcej. Argument to jednak przeciętny, bo bazujący na stereotypach krzywdzących dla obu płci. Płeć brzydka w tej wizji świata to nic innego jak mięso armatnie; płeć piękna zaś niewiele ponad służący do rodzenia dzieci inkubator. A przecież - powtarzam za ruchem feministycznym - wiele kobiet czuje powołanie nie do rodzicielstwa, a do służby w armii, tak jak i wielu mężczyzn nie nadaje się do pójścia w kamasze. Dlaczego więc tylko mężczyźni mają obowiązek nosić mundury? Czy nie byłoby sprawiedliwiej nałożyć ten obowiązek na obie płcie (tak jest na przykład w Izraelu), umożliwiając każdemu, kto chce zastępczą służbę wojskową? Pacyfiści, osoby delikatniejsze i słabsze mogłyby - bez względu na płeć - odbyć służbę w szpitalach; waleczniejsze jednostki mogłyby zaś do woli rozkręcać karabiny i rozrabiać w koszarach. To likwidowałoby ten krzywdzący podział, lecz dla mnie (z racji książeczki wojskowej) nie byłoby satysfakcjonujące. Lepiej wszak zwolnić obie płcie z poboru i pozostawić wojsko zawodowcom - nieważne jakie by produkowali gamety.

Wojsko to walka; i dom rodzinny może się niestety zmienić w pole bitwy. Jak wykazują statystyki przemocy domowej w Polsce, to kobiety są częściej bite i policzkowane; dla sprawców takich przestępstw nie może być usprawiedliwienia. Badania dowodzą jednak - co zaskakujące - że to mężczyźni częściej niż kobiety są ofiarami przemocy psychicznej: to panie częściej grożą i częściej stosują wyzwiska. Kobiety też rzadziej niż mężczyźni przyznają się do używania przemocy i są łagodniej oceniane: rzadziej skazuje się je na karę więzienia i częściej zawiesza się im wyroki. Społeczeństwo gotowe jest bowiem usprawiedliwiać agresję wobec panów, tłumacząc ją bezsilnością płci pięknej i przewagą fizyczną mężczyzn. Stereotyp silnego, twardego barbarzyńcy powoduje też, że mężczyźni zgłaszają przypadki przemocy tylko w ekstremalnych sytuacjach - obawiają się bowiem, że donoszenie o wszystkich jej przypadkach naraziłoby ich na śmieszność. Taka społeczna atmosfera potęguje bezprawność sprawczyń, a jednocześnie zaniża statystykę przemocy wobec panów: takie nastroje społeczne to także przykład dyskryminacji. Dopiero wówczas, gdy równie surowo karać będziemy oprawców w spodniach i spódnicach, a mężczyźni nie będą wstydzili mówić się o atakach na nich - uzyskamy równość płci.

W domu więc czasem facetom niedobrze: nie lepiej też z pracą! Prawdą jest, że mężczyźni zarabiają lepiej od kobiet, mimo iż panie są często lepiej przygotowane do zawodu - i to jest skandal, który w tym miejscu piętnujemy. Jednocześnie jednak istnieje pewna presja społeczna nakierowana na mężczyzn: facet - by wyartykułować to przekonanie - winien dobrze zarabiać i zajmować się czymś odpowiednim dla jego płci. Ten stereotyp sprawia, że mężczyźni mają utrudniony dostęp do zawodów takich jak wychowanie przedszkolne, praca w żłobku czy pielęgniarstwo. Oczywiście: nikt im nic wprost nie zabrania, ale narażają się oni na śmieszność, kwestionowanie ich męstwa, lekceważenie czy nawet podejrzenia o chorobliwe skłonności. Istnieje też presja, by płeć brzydka przy wyborze zawodu kierowała się raczej jego prestiżem i zarobkami pozwalającymi utrzymać rodzinę niż rzeczywistymi zainteresowaniami. System społeczny niejako nakierowuje więc mężczyzn na zawody zasadniczo mniej satysfakcjonujące, ale lepiej płatne. Widać to także w konstrukcji systemu emerytalnego: mężczyźni muszą pracować o pięć lat dłużej, za co otrzymują wyższe emerytury. Nie pozostawia im się tu wyboru - i dlatego to także jest dyskryminacja.

Hegel był chyba pierwszym filozofem, który operował pojęciem dominacji językowej. Seksizm językowy - polegający na tym, że pewne pojęcia kojarzą nam się z określoną płcią - dotyka, zaznaczmy to znów, w przeważającej mierze kobiet. Zauważmy: słowa takie jak “prezydent”, “minister”, “prezes”, “polityk”, kojarzące się z władzą, panowaniem i wysoką pozycją społeczną są w podstawowej formie rodzaju męskiego i nie mają jakiegoś naturalnego, żeńskiego odpowiednika - co najwyżej możemy mówić o “pani prezydent” czy “prezesce”. Z kolei zawody pełne podległości, służebności, zawody gorzej płatne i zapewniający niższy prestiż, kojarzą się zazwyczaj z kobietą; zawody te są w podstawowej formie określane wyrazami rodzaju żeńskiego i im z kolei brak naturalnego, męskiego odpowiednika. Wyrazy takie jak “sprzątaczka”, “praczka” czy “prostytutka” brzmią naturalnie; “sprzątacz” brzmi już jednak sztucznie, “pracz” to raczej szop niźli piorący mężczyzna, a słowo “prostytutka” w ogóle nie ma swego męskiego odpowiednika. Gdy więc myślimy o osobie wykonującej jakąś rolę społeczną, zawód lub funkcję, wówczas przyporządkowujemy jej płeć wedle naszych stereotypów i uprzedzeń; stereotypy te są w większości krzywdzące dla kobiet - język jest jednak czasem okrutny także dla mężczyzn. Facet zajmujący się dziećmi zawsze będzie w powszechnym rozumieniu “opiekunką” czy “przedszkolanką”; język nie wypracował męskich odpowiedników nazw tych zawodów, mężczyzna taki zawsze będzie więc narażony na śmieszność i językowe kwestionowanie przynależności do własnej płci. Co więcej, w powszechnym użyciu nie istnieje w ogóle pojęcie “praw mężczyzn” - mówi się zaś szeroko o “prawach kobiet”. A jak dochodzić skutecznie praw, dla których nawet nie skonstruowano osobnego pojęcia? Wszak żeby coś w świadomości społecznej istniało, trzeba to najpierw jakoś nazwać.

Spostrzegliście już pewnie, że póki co nie pojawiło się kolejne z ważkich pól narodowego kłócenia się: sprawa aborcji. Przerywanie ciąży to temat niezwykle kontrowersyjny, co do jednego jednak ustawodawstwo jest zgodne: decyzja w zakresie dopuszczalnej aborcji należy wyłącznie do kobiety. Takie rozwiązanie to oczywistość, gdy ciąża jest wynikiem gwałtu lub gdy zagraża zdrowiu lub życiu kobiety - nie należy wszak nagradzać gwałciciela prawami do dziecka, nikt też nie może żądać od kobiety ryzykowania własnym życiem. Sytuacja nie jest już jednak tak klarowna w przypadku spędzania uszkodzonego płodu, czy też (co zakazane w Polsce lecz dopuszczalne na Zachodzie) w przypadku aborcji dokonanej przez kobietę w trudnej sytuacji życiowej bądź też wykonanej po prostu na jej żądanie. Zauważmy: kobieta może przeprowadzić taki zabieg bez wiedzy i zgody mężczyzny; nie ma on żadnych praw do dziecka, mimo iż jest jego ojcem. Dlatego też często wymienia się prawo aborcyjne jako jaskrawy przykład dyskryminacji mężczyzn - lecz ja się z tym nie zgadzam. Owszem, prawo mężczyzny do dziecka jest tu podporządkowane prawu kobiety do wyboru - ale tak właśnie być powinno. W rzeczywistości bowiem ciąża zawsze stanowi potencjalne zagrożenie dla życia i zdrowia kobiety: czy to przez sam fakt porodu czy to przez przypadłości jej towarzyszące. Dlatego decyzja o usunięciu lub utrzymaniu ciąży powinna być podejmowana tylko przez kobietę, bo to wyłącznie ona może rozporządzać swoim zdrowiem. Mężczyzna ma jednak prawo do informacji o usunięciu ciąży, nawet jeśli kobieta nie życzy sobie ujawniać tego faktu - może on przecież nie akceptować takich metod i kobiet je stosujących. Prawo do informacji - to także jakieś prawo.

Z powyższego można by wysnuć wniosek, że próbuję tu dokonać jakiegoś przewartościowania, odwrócenia relacji między uciskającymi a uciskanymi, wyrównania rachunku krzywd. Tak nie jest. Cytując byłego premiera: jest oczywistą oczywistością, że to kobiety dyskryminowane są częściej. Ważne jednak, by pamiętać że i płeć brzydka bywa tą słabszą. To - paradoksalnie - ważne także dla kobiet: jeśli bowiem mężczyźni choć raz zrozumieją, że też mogą być uciskani, to może łatwiej będzie im się wczuć w rolę dyskryminowanej płci pięknej. Interesy pań i panów nie są więc przeciwstawne; siła leży w jedności, a walka o równouprawnienie to nie walka płci. To walka - zakończmy optymistycznie - między tymi, którzy już zdali sobie sprawę z nierówności, a tymi, którzy dopiero to zrobią.

Tom Standage: “Historia świata w sześciu szklankach”

Michał Krotoszyński — Thu, 20 Mar 2008 11:14:00 +0000

HISTORIA ŚWIATA W SZEŚCIU SZKLANKACH (Tom Standage, 2005, tyt. oryg. A History of World in Six Glasses, tłum. Anna E. Eichler i Piotr J. Szwajcer)

Jeżeli spytacie mnie o najbardziej niezwykłą periodyzację dziejów - to bez cienia wątpliwości wskażę na tę zaproponowaną przez Toma Standage’a. Trzeba mieć tupet i poczucie humoru, by historię świata podzielić nie według bitew, władców czy dominującej ekonomii - a według tego, co człowiek ma w szklance. Tak jednak właśnie czyni ów Szalony Periodyzator, tnać nasze dzieje na - kolejno - erę piwa, wina, whisky i rumu, kawy, herbaty i coli. Opisując historię każdego z trunków, Standage znajduje czas na kilka zabawnych anegdot: dowiemy się więc, że colę sprzedawano pierwotnie w aptekach, kawie wytoczono w dziejach przynajmniej dwa procesy, a na jednej ze słynnych piramid widnieje starożytne graffiti głoszące, że byli tam “pijacy Menkaury”. I takie drobne ciekawostki, takie michałki, takie mało istotne, ale błyskotliwe przyjemnostki są największą zaletą tej książki. Może w niej razić upór i jednostronność z jakim autor stara się tłumczyć ważkie wydarzenia takim czy innym napojem; Polaków i Rosjan musi zaś boleć zupełny brak wódki. Ale robi błąd ten, kto tę książkę traktuje poważnie: to przecież tylko zbiór selektywnie dobranych i przedstawionych faktów, okraszonych smacznym humorem i lekkim w lekturze stylem. Po co więc ta książka? Chyba po to, by przy kieliszku móc zabłysnąć ciekawą anegdotą - jak pokazuje Standage tak także tworzy się historię ludzkości.

Mirka Szychowiak “Dżudżudżudżu”

Michał Krotoszyński — Sun, 16 Mar 2008 16:01:10 +0000

Wiersz do przeczytania TUTAJ.

Mirka Szychowiak - która, czym zawsze się chwalę, publikowała kiedyś także w Periodyku - ma już na swoim koncie debiutancki tomik i licznych czytelników, zwłaszcza w internetowym kręgach. Wiersz “Dżudżudżudżu” (link powyżej) ulubiłem sobie szczególnie; co mnie tu zachwyca, to język i tempo przekazu. Wiersz nie jest może pośpieszny, ale czuć w nim ciągły ruch, zmiany tempa, wicie się i kotłowanie; słowa kręcą się po kartce jak stado ruszaków. Zachwyca mnie też język, pozbawiony wzniosłości, przyziemny i codzienny - ale nie zwyczajny. Dzięki niemu przekaz jest autentyczny, nie widać też - tak częstej u innych autorów - pracy nad estetyką wiersza; tu swoiste piękno powstaje mimochodem i jest odmiennego rodzaju. Tu, pomiędzy “Póki nie/ odkurwi się hotel nowy świat od strychu po piwnicę.” a “z uwagi na gwałt zbiorowy, w którym przypadła mi/ rola ofiary”, mamy jak na dłoni całe bogactwo słownictwa, całą rozmaitość językową, tak charakterystyczną dla autorki. Tak jak gleba jest pełna interesujących stworzeń, tak język Mirki Szychowiak bogaty jest w zdania ciekawe i cieszące oko.

Trzecia garść statystyk

Michał Krotoszyński — Sun, 16 Mar 2008 15:26:08 +0000

Doprawdy, niewiele rzeczy daje na WordPressie taką radość jak statystyki odwiedzin. Jedną z nich jest świadomość tego, jak niezwykłych rzeczy ludzie szukają na naszych stronach, jak nieprawdopodobne rzeczy wpisują w wyszukiwarkę - i po jakich to rzeczach pojawiamy im się w Google. Co się tyczy tej strony to - według statystyk - możecie znaleźć tu nie tylko “rozprawkę na temat koty mają przewagę”, ale i “wiersze urodzinowe o marihuanie”. Jest kilka zapytań zoologicznych, w tym “koczkodan w rui”, “fenomenalne bobry”, “rój żyraf” i - nieznana mi niestety - “komedia spałam z psem”. Nie ma co prawda ani słowa o “stopach gimnazjalistek” - to raz za razem pojawia się w statystykach mojej dobrej znajomej - tym niemniej znajdziecie u mnie “typy zboczeń” i “laski z krotoszyna”. Wyświetlam się po zapytaniach dość pojemnych takich jak “jak wygląda tama jojo”, “enrique przypadek prostytutka ksiazka” czy “pokojówka spadek hotel film erotyczny”. To, że wyskakuję po tak niecnej kombinacji mogłoby mnie martwić i nawet “ekstrawertyzm w zawodzie prawnika” byłby mi marnym pocieszeniem. Na szczęście pojawiam się też po “wieszcz narodowy definicja” - i właśnie to, że Google definiuje przeze mnie wieszcza, jest dla mnie najlepszą nagrodą :)

Wpisujcie więc dziwne rzeczy w Google - nigdy nie wiadomo komu i jaką tym sprawicie radość :)

Konkurs logiczny (rozwiązanie)

Michał Krotoszyński — Sat, 15 Mar 2008 21:45:09 +0000

Pora rozwiązać konkurs logiczny - konkurs, niestety, bez zwycięzców. Czy się nie udało, czy nie było motywacji - w każdym razie poprawna odpowiedź się nie pojawiła. Pozostaje mi tylko wkleić właściwą kombinację i stwierdzić, że liczne nagrody przechodzą w ręce organizatora. Do wygrania były: samochód osobowy, laptop, wieża hi-fi, telewizor plazmowy, zestaw kosmetyków, nieruchomość w Warszawia, lodówka, pralka i ręka królewny. Niniejsze nagrody organizator zachowuje dla siebie z wyjątkiem rzeczonej ręki, którą przekazuje prosektorium Akademii Medycznej w Poznaniu.

Siedem cudów farby

Michał Krotoszyński — Tue, 19 Feb 2008 17:52:11 +0000

Kiedy stoję przed obrazem - a ostatnimi czasy zdarza mi się to częściej niż kiedyś - to niemal zawsze patrzę na dzieło jakby było skończone i to skończone od zawsze. Jest dla mnie czymś, jak to się mówi mądrze, zastanym; czymś co już było przedtem, ale ja to dopiero spotkałem. Patrzę więc na te wszystkie przedwieczne kropki i linie, na te prastare bohomazy i pradawne abstrakcje i widzę w tym - błędnie rzecz jasna - graficzne objawienie, rodzaj malarskiego zwiastowania. A przecież obraz to wynik długiej ewolucji, setek zmian i poprawek; obraz też się rodzi i dorasta na płótnie.

Obserwowanie tego dorastania może być interesujące; poświęcono mu wiele programów popularnonaukowych. Współczesna technika daje nam bowiem nowe możliwości i dzięki niej możemy dowiedzieć się jakich zmian dokonywał artysta; możemy - zauważmy metaforycznie - wejrzeć pod wierzchnie warstwy farby, zajrzeć obrazom pod spódniczki. Mamy możliwość dowiedzieć się jak zmieniała się malarska wizja; gdy mamy dość sprzętu i cierpliwości, to jesteśmy wstanie prześledzić te przemiany kropka po kropce i impast po impaście.

A że sprzęt jest coraz lepszy, to i coraz starsze warstwy możemy odkrywać. Niedawne badania - w których, jest mi to miło oznajmić, miałem przyjemność uczestniczyć - dały zaskakujące rezultaty: okazuje się, że największe arcydzieła naszej kultury były w swej pierwotnej wersji inne niż myśleliśmy do tej pory. Inne to jednak niewłaściwe słowo: pierwotne wersje były po prostu lepsze. Dlatego też - z okazji setnego numeru Action Maga - postanowiłem siedem z nich zaprezentować; niech świat zobaczy, co mu zamalowano!

.

* * *

.

Leonardo da Vinci - Mona Lisa

Gdy przyjrzymy się pierwowzorowi Giacondy, słynnego obrazu Leonarda da Vinci, widzimy jak mylne były nasze dotychczasowe domysły dotyczące tego arcydzieła. Wbrew temu co pisało się w różnych pseudopublikacjach, Giaconda nigdy nie miała brody, ani też problemów ze zgryzem: jej pierwowzór miał za to uśmiech figlarny i wzrok skierowany ku górze. Gdy postawić obraz na ziemi, a samemu wleźć na szafę - Giaconda wodzi za ludźmi oczami.

.

* * *

.

Witruwiusz - Homo sphericus

Czymże byłby renesans bez Witruwiusza i jego człowieka! Czymże był człowiek witruwiański bez kwadratu, bez koła i bez - okularów?! Otóż tak, okularów. Okazuje się, że człowiek wiruwiański w wersji pierwotnej, najwcześniejszej, miał okulary, które silnie podkreślały sferyczność całej kompozycji. Sferyczność podkreślona była także fryzurą postaci i ułożeniem jej ust: okazuje się więc, że niewłaściwą nazwą była popularny niegdyś Homo quadratus - winniśmy go zwać raczej Homo sphericus.

* * *

Sandro Boticelli - Narodziny Wenus

Słynne dzieło Boticelliego także kiedyś wyglądało inaczej: ot, było inne na twarzy. Reszta - w całej swej okazałości - była niezmienna; mimo licznych zmian krajobrazu ciało kobiece nie poruszyło się ani o centymetr. To sprawia, iż dwa wnioski są uprawnione. Po pierwsze, głowa Wenus, którą znaliśmy do tej pory, nie należy do przedstawionego na obrazie ciała. Po drugie, ważniejsze, ciało przedstawione na obrazie należy do właścicielki głowy przedstawionej wyżej. Czyli: do kogokolwiek by nie nalezała powyższa twarz - już wiemy, jak wygląda pod prysznicem :)

.

* * *

.

Leonardo da Vinci - Dama (?) z gronostajem (?)
.

A to dopiero szok! Dama z łasiczką - zwana też niekiedy Damą z gronostajem - to wcale nie Dama i wcale nie ma łasiczki na rękach! Portret, w swym pierwowzorze, przedstawiał młodego, brodatego mężczyznę; acz mężczyznę o wyraźnie żeńskich już kształtach i przyodzianego w damskie ciuszki. Na rękach trzyma zaś buldoka, znaną w renesansie alegorię brzydoty. Buldok ten - jakże kochany, ale i jakże przede wszystkim brzydki - karze nam spojrzeć inaczej na dzieło Leonarda: nie wszystko, co na pierwszy rzut oka wydaje się pięknym (Dama z łasiczką), pięknym jest w istocie (Facet z buldokiem).

.

* * *

.

Michelangelo Buonarroti - Stworzenie Adama w Kaplicy Sykstyńskiej

Kolejna niespodzianka: Bóg według Michała Anioła to nie brodaty starzec, do jakiego tak łatwo przywykliśmy. Michał Anioł jest bardziej wymagający, bardziej ambitny, żąda od nas więcej - przedstawia Boga jako krótko ostrzyżonego, młodego mężczyznę. Bóg uśmiecha się - można powiedzieć, że stworzenie człowieka to dla niego żart i figiel. Niewiele zmienia się w postaci Adama - ta postać nadal jest zborna, muskularne ciało wydaje się naturalnie, harmonijnie dostosowane do przedstawionej tu twarzy. Całość stworzenia nabiera tu charakteru zabawy - Bóg jest tu jeszcze bliżej człowieka.
.

* * *
.

Jan Vermeer - Dziewczyna z perłą
.

Arcydzieło Jana Vermeera było kiedyś jeszcze piękniejsze. Nadal zachowana jest tu delikatna gra trzech barw: czerwonej, żółtej i niebieskiej. Twarz kobiety jest jednak subtelniejsza i poważniejsza; postać traci tani erotyzm, zyskuje za to szlachetność i powagę. Doprawdy, trudno jest zrozumieć dlaczego Vermeer zdecydował się przemalować ten obraz - i najlepszym jednak zdarzają się katastrofalne w skutkach pomyłki.
.

* * *
.

Hans Holbein - Ambasadorowie

Arcydzieło Hansa Holbeina, Ambasadorowi, było kiedyś równie dostojne - lecz nieco bardziej orientalne. Ekscentryczne fryzury przedstawionych postaci wskazują, iż mamy tu do czynienia z dyplomatami z Lewantu, którzy to dyplomaci przyjęli europejską kulturę, tradycję, stroje i zwyczaje. Spytajmy jednak siebie: czy stosownie wyglądają w tych strojach? Co tu nie pasuje: czy dziwne fryzury, czy dziwne dla dyplomatów stroje? Tak oto arcydzieło Holbeina staje się czymś więcej niż tylko portretem: to pierwszy bodaj w dziejach malarstwa obraz antyglobalistyczny.

.

Efekt motyla

Michał Krotoszyński — Mon, 18 Feb 2008 17:31:08 +0000

Jak każdy względnie uczciwy człowiek gotowy jestem przyznać, że większość naprawdę ważnych rzeczy zdarzyła mi się w życiu przypadkiem. To ponoć cecha wszystkich udanych rewolucji: nie są planowane, po prostu ziarno trafia na podatny grunt. Myślę, że kilka lat temu, w okolicach roku 2001, byłem podatny jak nigdy: leżąc w kąpieli czekałem, aż jakiś sufler mi powie “Eureka”. Takim suflerem był Adam (Phnom Penh), który w pierwszym mailu, jaki otrzymałem od AM napisał, że tekst jest “dość fajny” i że “pisz dalej”. Napisał zresztą dużo więcej i dużo krytyczniej; ale tak po prawdziwie, to tylko na powyższe zwróciłem uwagę.

Początek był niepozorny: ot, płyta w napędzie i przycisk “Rozpakuj”. To jednak, powiadam, typowe dla wszystkich początków i dlatego właśnie tylko najmądrzejsi są w stanie poznać rzeczy istotne i trwałe. Ja taki mądry nie byłem: trzeba było roku lub dwóch bym naprawdę zrozumiał, że Action Mag to nie jest jakiś epizod czy kontynuacja. To nie odskocznia ani przerywnik: tu naprawdę coś się zaczęło.

Na starcie wyglądało to trochę jak program SETI: niby coś się nadawało, niby coś się odbierało, ale ciężko było uwierzyć, że ktoś jest po drugiej stronie. To była rzeczywistość binarna, w której nie do końca chyba umiałem widzieć ludzi. Dopiero zloty pokazały mi osoby z krwi i kości, ludzi, którym nie tylko chce się pisać - ale i robić rzeczy młodzieńcze. Mimo spotkań, wciąż jednak była to tylko jedna z szufladek, “życie dwa”, które nie mieszało się z codziennością. Życia te miały się jednak w przyszłości wymieszać niechybnie; dziś lubię sobie wyobrażać jak łączą się ich splątki. Wreszcie (i to był moment przełomowy) Grzesiek zszedł się z Kasią; urodził im się Marcel, zostałem jego chrzestnym - a przez nich pojawiła się Laura. To w tym punkcie stało się jasne, że te dwie ścieżki się zbiegły i że AM - a raczej to wszystko, co z nim związane - trzeba uznać za rzecz stałą. I nawet gdy już nie będzie samego magazynu (a taki moment kiedyś musi nadejść), to - patrząc na to, co z niego przetrwa - pamiętać będę o jednym: AM dał nam wszystkim rzeczy tak nienamacalne jak przyjaźń i ludzi tak namacalnych jak Marcel :)

A wszystko to przecież wcale się stać nie musiało; mogliśmy wszyscy przejść obok. Skoro jednak tu jesteśmy, to dbajmy o ten nasz magazyn, o tego naszego małego łącznika. Nigdy przecież nie wiadomo jaką siłę rażenia będzie miał następny nasz tekst; nawet ruch skrzydeł motyla może ponoć spowodować tsunami. Na setne urodziny AMu życzę magazynowi (i piszącym do niego) takich właśnie efektów: niech on kończy wojny, chroni ozon i ratuje zagrożone gatunki. A jeśli to troszkę za wiele, to niech przynajmniej zmienia ludziom życie. Z moim mu się udało.

Konkurs logiczny

Michał Krotoszyński — Sun, 17 Feb 2008 16:34:18 +0000

Na podstawie “Logiki praktycznej” Zygmunta Ziembińskiego.

Zagadka ode mnie, zagada logiczna. Dostaliśmy ją na trzecich czy czwartych zajęciach z prawoznawstwa - ogólnie jak na wtedy to to był straszny łamaniec głowy. Powinna się więc Wam spodobać : ) Najpierw jednak musimy sobie wprowadzić dwie rzeczy: pewne cechy jakie mają ludzkie czyny ze względu na prawo i pewne relacje, które te cechy mogą łączyć.

Czyny ludzkie - ze względu na prawo - mogą mieć sześć cech:

1) mogą być nakazane (N), gdy prawo mówi, iż jakiś podmiot musi zrealizować określony czyn lub stan rzeczy; np. przedsiębiorcy nakazane jest zerejestrować swoją działalność gospodarczą, posiadaczowi telewizora nakazane jest zapłacić abonament, podatnikowi płacić podatki itd.

2) mogą być zakazane (Z), gdy prawo mówi, iż podmiot nie może zrealizować jakiegoś stanu rzeczy lub czynu; np. każdemu zakazane jest zabijać, każdemu zakazane jest niszczyć cudzą rzecz, żołnierzowi zakazane jest samowolnie opuszczać jednostkę wojskową itd.

3) mogą być przedmiotem obowiązku (O), gdy są nakazane albo gdy są zakazane; czyli przedmiotem obowiązku jest zarówno czyn nakazany (zapłata podatków) jak i zakazany (zakaz zabijania).

4) mogą być dozwolone (D), gdy nie są zakazane. Na przykład: nie ma zakazu sprzedaży alkoholu osobom dorosłym - sprzedaż im tego alkoholu jest więc dozwolona, nie ma zakazu gry na gitarze - gra na gitarze jest więc dozwolona. Czyn dozwolony może być też jednak nakazany: płacanie podatków nie tylko nie jest zakazane, a więc nie tylko jest dozwolone - ale i nakazane.

5) mogą być fakultatywne (F), gdy nie są nakazane. Na przykład: nie ma nakazu kochania małżonka - kochanie małżonka jest więc fakultatywne, nie ma nakazu pisania do Action Maga, pisanie doń jest więc fakultatywne. Czyny fakultatywne mogą być też zakazane: zabijanie nie jest nakazane, jest fakultatywne - ale i jednocześnie zakazane.

6) mogą być indyferentne (I), gdy nie są ani nakazane, ani zakazane, są więc zarazem fakultatywne i dozwolone. Gra na gitarze, pisanie do AM, chodzenie na spacery - to czynności fakultatywne i dozwolone, a więc i indyferentne.

Z kolei między tymi cechami czynów czy osób mogą zachodzić cztery rodzaje relacji:

I. relacja wynikania jednej cechy z drugiej. Na przykład z cechy bycia kobietą wynika także cecha bycia człowiekiem, ale z cechy bycia człowiekiem nie wynika cecha bycia kobietą (człowiek może być też mężczyzną). Z cechy bycia obywatelem Polski wynika cecha bycia obywatelem Unii Europejskiej, ale z cechy bycia obywatelem Unii Europejskiej nie wynika cecha bycia obywatelem Polski (bo obywatel UE może być też Niemcem, Grekiem, Słoweńcem, etc.). Oznaczmy ją strzałką: B wynika z A, czyli A—>B.

II. relacja sprzeczności jednej cechy z drugą. Sprzeczość dwóch cech polega na tym, że przedmiot czy osoba musi mieć albo jedną cechę albo drugą. Nie może mieć dwóch cech na raz i nie może nie mieć żadnej z tych cech: zawsze ma więc jedną z nich. Człowiek może mieć więc albo cechę bycia kobietą albo mężczyzną: jakąś płeć mieć musi, nie może być na raz kobietą i mężczyzną. Cecha bycia kobietą stoi więc w sprzeczności z cechą bycia męzczyzną, co oznaczymy linią pojedynczą. A jest sprzeczne z B, czyli A-B.

III. relacja przeciwieństwa jednej cechy z drugą cechą. Przeciwieństwo mamy wtedy, gdy przedmiot czy osoba nie mogą mieć na raz obu cech - mogą mieć maksymalnie jedną z nich, ale mogą też nie mieć żadnej z nich. Cecha bycia brunetem jest w relacji przeciwieństwa do cechy bycia blondynem: człowiek może być brunetem albo blondynem - ale może też nie być ani brunetem ani blondynem, bo może być na przykład łysy lub rudy. Oznaczmy tą relację linią podwójną. A jest przeciwne z B, czyli A=B.

IV. relacja polegająca na tym, że przedmiot lub osoba może mieć na raz obie te cechy, natomiast nie może nie mieć żadnej z nich, czyli zawsze musi mieć przynajmniej jedną z tych cech. Przykładem jest relacja między cechą posiadania więcej niż 1.50 m wzrostu i cechą posiadania mniej niż 1.70 m wzrostu. Człowiek może mieć bowiem na raz więcej niż 1.50 m wzrostu i mniej niż 1.70 m (np. gdy ma 1.63 wzrostu), może mieć tylko jedną z tych cech (mieć. 1.43 albo 1.90), natomiast niemożliwa jest sytuacja, gdy człowiek nie ma żadnej z tych cech (nie może mieć na raz więcej niż 1.70 i mniej niż 1.50 wzrostu). Taką relację oznaczymy linią przerywaną: A - - - B.

No i teraz pytanie: jakie relacje (I-IV) łączą cechy czynów wymienione w punktach od 1 do 6? Czy czyn dozwolony i zakazany są w relacji wynikania (a jeśli tak, to co wynika z czego?), sprzeczności, przeciwieństwa czy w tej czwartej relacji? Tą odpowiedź najlepiej udzielić za pomocą wykresu, najlepiej połaczyć symbole tych cechy tymi wszystkimi liniami.

Na przykład: w jakiej relacji ze sobą jest cecha czynu polegająca na byciu przedmiotem obowiązku i cecha polegająca na byciu nakazanym? Czy bycie nakazanym wynika z bycia przedmiotem obowiązku? Nie, bo przedmiotem obowiązku są też czyny zakazane. Czy czyn nakazany musi być przedmiotem obowiązku? Wydaje się, że tak, tak wynika z definicji czyny będącego przedmiotem obowiązku - ale sprawdźmy resztę. Czy te cechy są sprzeczne lub przeciwstawne? Nie, bo czyn może być naraz przedmiotem obowiązku i być nakazanym. Czwarta cecha też nie wchodzi w grę: czyn bowiem może ani nie być nakazany, ani nie być przedmiotem obowiązku: takim czynem jest czyn indyferentny. Znamy więc pierwszą relację: z cechy bycia nakazanym wynika cecha bycia przedmiotem obowiązku, czyli N—>O.

W konkursie rzecz jasna przewidziana jest nagroda dla pierwszej osoby, która dobrze rzecz rozwiąże - konkurs toczy się też na forum Action Maga. Odpowiedzi możecie zamieszczać tam (link na dole strony), wysyłać mi na maila lub zamieszczać w komentarzu, jako link do pliku. Gdyby się nie udało - to sam potem wrzucę rozwiązanie konkursu :) Pierwszą relację macie zaznaczoną - powodzenia z następnymi! :)))

Z rejestru strasznych słów

Michał Krotoszyński — Thu, 07 Feb 2008 23:48:20 +0000

Poznawać nowe słowa, rozumieć ich treść znaczy tyle, co odkrywać świat i jakoś go ogarniać. Być takim Podróżnikiem - myślę sobie wertując słownik - to znaczy wgryzać się w strukturę świata, myszkować po jego zakamarkach, oglądać pod lupą jego tkanki, jego serce, wątrobę i jelita. To sprawa intymna, a rzeczy intymne wypada robić nieśpiesznie. Poznawanie słów jest jednak intymnością dużo bardziej mozolną; nic dziwnego więc, że męczy bardziej i bardziej domaga się wypoczynku. Cały dzień odkrywania słów nuży w końcu i mnie; i ja więc - zmęczony taką sesją - pędzę do łóżka, idę w pościel, ruszam w pierzynę. Tu można uciec od terroru sylab i represji głosek; tu rzeczywistość (myślę sobie) to nieco mniej straszna trwoga.

Leżę więc w tym łóżku, kleją mi się oczy - ale spać mi jednak dość nieśpiesznie. Strach bowiem się we mnie rodzi i złowrogie pytanie: gdzie ja, na ciesielkę świętego Józefa, właściwie jestem? Jestem ja li tylko w łożu - czy też już w alkowie? A jeśli już w łożu - to na czymja leżę? Czy tapczan to czy sofa, szezlong czy wersalka? Rzucił mnie niedobry los na pryczę, czy luksusu zażywam, leżąc na otomanie? A zważywszy, że twardo mi w pupę - jest li to zabytkowe cassone, bankietka - czy też ordynarna ława? I cóż, chroń mnie święty od słowników, stoi koło mej maty: rejzbret czy serwantka, pulpit czy klękosiad, gerydon czy etażerka?

Goni mnie nawał pytań. Ja jestem, przyznaję, odważny - ale w rozsądnych granicach; uciekam więc i w popłochu zakładam ubranie. A popłoch ten wciąż rośnie - bo cóż ja zakładam? Toga to czy chiton, kontusz czy sukmana? Czymże jestem podszyty: aksamit to, adamaszek, brokat - czy też zwykły tchórz? A jeśli podszyty, to czy haftem jedynie, czy i cną mereżką? A może inaczej rzecz ma się, i miast świeckich strojów, noszę już rokietę, mucet, albę i pektorał? Może już księdzem się stałem i - uchowaj Boże! - nosić będę musiał cingulum, biały pas czystości?

Ta myśl, to już przyczynek do paniki: myślę więc, gdzie uciekać i pod jakim dachem szukać schronienia. Czy dach to mansardowy czy też z naczółkiem; z żelbetu - czy też drewniany? A jeśli drewniany, to jaką ma mieć więźbę i czy będą storczyki, mieczyki, stolce i więzary? I - rzecz to podstawowa - czy dach ma mieć pazdur, czy zwieńczą go śparogi; godzi się go kłaść strzechą, czy też jedynie gontem? I czy będą w nim facjatki, czy będą lukarnie, czy będa mury ogniowe, okapy i kosze? No i wreszcie - pytali już o to Rzymianie - jak długa ma być kalenica i zali ją przeszyć kominem?

Tak mnie otoczyły te słowa, obległy mnie te nazwy. Myślę więc: “Okopię się i najazd ten wytrzymam!”. Ale jak wytrzymać, kiedy nie wiadomo: czy stawiać zamek czy bastion, blokhauz czy kaponierę? I czy mają być baszty, czy donżon, czy barbakan, czy zrobić hurdycję czy machikuł, siać gęsto blanki - czy też robić dansker? Nie sposób powiedzieć; byłem więc bezbronny i w zdań potrzasku. Z lewej kasztel, z prawej portyk, tu wiruje loggia, tam straszy wirydarz. Tu dumb-waiter, tam murłata, a z nikąd ratunku i z nikąd pomocy; wszędzie dźwięki i słowa, ja zaś - sam i bezbronny. I pewnym już było, że los mój przesądzony, a dni policzone; pozostało mi więc zrobić rzecz męską i dumną. Tak też uczyniłem: otoczony przez nazwy, z honorem i wdziękiem zemdlałem.

Obudziłem się o dziwo we własnym łóżku i o własnej piżamie. Strach zniknął niepostrzenie; nigdzie też strojów dziwnych, ani dziwnych budowli. Jasnym się stało: sen to tylko, sen głupi! “Sen mara, dzień wiara” - pomyślałem - “trzeba strach ten nocny zrzucić z siebie, zmyć i zczesać, pozbyć się go, nastawić się w nowe tryby!” Idę więc do łazienki, idę dziarsko, przed lustrem staję i śmieję się do siebie, że tak się omamić dałem. A tchórz w lustrze patrzy na mnie i też się do mnie szczerzy - ale tak inaczej. I wtedy pojmuję, że ustami rusza, i rozumiem już, co chce mi powiedzieć: “Lustro to tylko” - pyta - “czy też aż reflektor? Obok zaś lewaterz - czy tylko dresuar?”

Dedykuję “Słownikowi terminologicznemu sztuk pięknych” Stefana Kozakiewicza.